Bewuste Bouwers, beste buren!

Terugblik bijeenkomst Bouwen met Energie: Met elkaar bouwen met energie en aan energie

Bouwen met Energie

Afgelopen donderdag vond de besloten bijeenkomst ‘Bouwen met Energie’ plaats. De afgelopen periode zijn er veel nieuwe vraagstukken geagendeerd. Wat we zeker weten, is dat er volop zal worden ingezet op de klimaatdoelstellingen en het realiseren van de energietransitie. Tijdens de bijeenkomst was ruimte om met elkaar het gesprek aan te gaan over wat kan, wat moet, wat we willen en vooral, wat we samen kunnen doen om de kansen en wensen die er liggen een stap verder te brengen.

Een moment van herijking

Anneke Witte, directeur Bewuste Bouwers, nam in haar welkomstwoord een moment om terug te kijken op de afgelopen periode: “We hebben een bijzondere periode achter de rug. De coronacrisis heeft veel teweeggebracht. Ik vind het heel bijzonder om te zien dat de bouwsector zo hard heeft doorgewerkt en dat de werkzaamheden onder alle omstandigheden door zijn gegaan, zonder extra risico’s. Hoe mooi zou het zijn om, als de lockdowns en de invloed van COVID19 achter ons liggen, bij elkaar te komen en te bekijken wat we mee hebben genomen en hoe we nu verdergaan? Vandaag maken we daar een begin mee.”

De bijeenkomst vond plaats in het Cobra Museum, de thuisbasis van de kunst en het gedachtegoed van de Cobrabeweging. Cobra was een internationale beweging van jonge, vooruitstrevende kunstenaars. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog veroorzaakten zij een revolutie: een doorbraak in de moderne kunst die tot op de dag van vandaag doorwerkt in kunstopvattingen en kunstuitingen. De oprichters verschilden in hun ideeën over de betekenis van Cobra en er heeft nooit eensgezindheid over bestaan. Het karakter van Cobra wordt juist bepaald door de tegenstellingen en onenigheden tussen haar leden, iets wat Cobra haar vitaliteit verleende. De Cobrabeweging biedt goed vergelijkingsmateriaal met de energietransitie. Een transitie waar heel de bouwsector aan moet geloven én een onderwerp waarover lang niet iedereen het altijd met elkaar eens is.

Anneke Witte tijdens Bouwen met Energie

Een blik op de toekomst

De vergelijking tussen de Cobrabeweging en de energietransitie ziet ook Mirjam Nelisse. Mirjam Nelisse, onderzoekswetenschapper bij TNO en Statenlid, wierp vanuit haar rol een blik op de toekomst. Hierbij legde zij haar toekomstbeeld langs de visie van de Cobrabeweging. De Cobrabeweging wilde creativiteit in mensen bevrijden en zag kunst als een plaats van verbondenheid. Deze houding wil Nelisse ook zien in de energietransitie. Om de uitdagingen in bouwen met energie het hoofd te bieden is creativiteit nodig.

“In 2050 zijn er wegen die zelf energie opwekken en voertuigen opladen. Bij groot onderhoud worden bestaande wegen aangepast naar deze standaard. Verder worden wegen uitgerust met smart mobility, zodat de verbinding tussen voertuigen en wegen optimaal verloopt. Voertuigen zijn elektronisch gekoppeld, als treintjes achter elkaar. Hierdoor zijn er geen files meer en treden ongelukken niet meer op.” Gonny van Alewijk komt als reactie hierop met een scherpe vraag: “Hoe doe je dat met klassiekers?” Nelisse beaamt dat klassieke auto’s een onderwerp van gesprek zijn en dat er een hele transitieperiode aan vooraf gaat. Ze benadrukt dat de ontwikkelingen op het gebied van platooning snel gaan en ook hiervoor een oplossing gevonden kan worden.

Nelisse vervolgde haar presentatie met haar perspectief op de vervangings- en renovatieopgave. Deze opgave loopt volgens haar op planning in 2050. “Bruggen en sluizen worden gestandaardiseerd om een inhaalslag te maken. Daarnaast worden hele bruggen hergebruikt, zodat ze op een nieuwe plaats een nieuw leven krijgen. Alle voertuigen worden voortbewogen door duurzame brandstoffen; kleinere schepen op waterstof, grotere schepen op brandstoffen als methanol en ammonia.”

Natuurlijk kon het woningtekort, als één van de grotere maatschappelijke opgaven op dit moment, niet ontbreken in haar presentatie: “In 2050 is de woningnood achter de rug. Ook de energiearmoede kennen we niet meer. Nieuwe huizen zijn niet energieneutraal, maar energiepositief. Dat betekent dat ze energie leveren in plaats van verbruiken. Ook het bouwproces is energieneutraal of -positief: prefabricage, 3D printen en robots zorgen voor minder bouwoverlast, een kortere bouwtijd en een veilige bouwplaats.”

Dit waren slechts enkele toekomstbeelden van Nelisse. Ze benadrukt dat we nog een hele weg te gaan hebben voordat dit punt bereikt is, zowel op sociaal, politiek, technologisch als financieel vlak. Om dit te bereiken is creativiteit, lef en innovatie nodig, vaardigheden waaraan volgens Nelisse geen gebrek is in Nederland.

Mirjam Nelisse tijdens Bouwen met Energie

Het is geen wij-zij verhaal

Dat er geen gebrek is aan goede ideeën en motivatie bleek wel uit de dialoog die na de presentatie op gang kwam. Nelisse legde de groep een aantal vragen voor, waarop zij via een website op de telefoon konden reageren.

De eerste vraag die Nelisse stelde was: ‘Wat komt bij u op bij het thema bouwen met energie?’ De meest voorkomende reactie was ‘uitdaging’. Koene Talsma was één van de personen die bouwen met energie als uitdaging ziet en gaf hier een toelichting op: “Het is een enorme opgave. De vraag hierbij is: hoe krijgen we druk op onszelf en op het systeem om alles te versnellen? Het is geen wij-zij verhaal, iedereen moet zijn steentje bijdragen.” Mohamed Ballouti voegt hieraan toe: “Laten we leren van de markt. De opdrachtgever moet de markt uitdagen en andersom.” Age Vermeer beaamt dit: “Daar ben ik het mee eens. Dat is de attitude die je moet hebben. Dat is het begin. We hebben nog veel te doen in die 30 jaar. Mijn ervaring van de laatste jaren is dat veel partijen blijven hangen in het verleden. Je hebt opdrachtgevers nodig die de kar trekken. Ik denk dat het goed is dat hier frustratie over ontstaat, want frustratie geeft innovatie.

Witte vat de dialoog kort samen: “Ik hoor vaak: ‘Zij zouden dit moeten doen’, maar wat kunnen wij hier met dit gezelschap doen om de uitdaging verder te brengen? Laten we ons daarop focussen.”

De mogelijkheden zijn er, maar niet zonder systeemverandering

Als reactie op de vraag ‘Welke oplossingen ziet u als het gaat om Energie en Mobiliteit?’ komt vooral de term ‘waterstof’ prominent naar voren. Nico de Vries ligt dit toe: “Waterstof is niet vervuilend. Geopolitiek biedt het hele goede mogelijkheden. Dat wordt ook in de politiek gezien, Europa stelt veel geld beschikbaar om dit mogelijk te maken. In Marokko worden waterstoffabrieken gebouwd en dat is al via de pijpleiding vervoerd naar Engeland, dus de mogelijkheden zijn er.”

Manon Jutte beaamt dat de mogelijkheden er zijn, maar constateert ook dat hiervoor een systeemverandering nodig is: “Je moet alles integraal bekijken, niet meer individueel en dat is de mentale shift die in de sector gemaakt moet worden. Door een collectief aan partijen. En daar is lef voor nodig.”

Anneke en Mirjam - Bouwen met Energie 4 november

Wacht niet af en start vandaag!

Tot slot vraagt Nelisse naar oplossingen als het gaat om Energie en de Gebouwde Omgeving. Een opvallende term is ‘witte daken’, ingevuld door Marco Waarts. “Er is onderzoek gedaan naar witte daken bij bedrijfspanden. Uit een test bij Decathlon in Arnhem bleek dat het pand 3 of 4 graden koeler werd door de toepassing van het witte dak.” En zo worden nog meer ideeën aangedragen door de groep. Ilja Werkhoven legt uiteindelijk de vinger op de zere plek. Zij constateert dat de sector continu (grotere) ideeën blijft bedenken, maar geen stappen zet om ermee aan de slag te gaan. “Start met wat je wel kunt doen en kijk daarna hoe je het kunt opschalen. Bestempel ideeën niet als ‘niet goed genoeg om het doel in 2050 te behalen’. Ideeën zijn niet in beton gegoten, gaandeweg kun je altijd nog verbeteringen maken. Wacht niet af en start vandaag!”

De rode draad van deze middag is volgens Nelisse duidelijk. Partijen moeten vooral dingen samen doen, bestaande kaders loslaten en ook daarbuiten denken. “Cobra zag kunst als plaats van verbondenheid. Wat zou het mooi zijn als deze plek ook een plaats van verbondenheid is. Met elkaar bouwen mét energie en áán energie.”

 Bouwen met Energie - Cobra museum

Bouwen met Energie bijeenkomst te Amstelveen

Fotoreportage: sneakpreview nieuwe tentoonstelling ‘Constant 10: The Future can be Humane

Na afloop van de presentatie en dialoog gaven Maxim de Nooij en Sanne de Rooij van het Cobra Museum de groep een rondleiding langs de nieuwe tentoonstelling ‘Constant 101: The Future can be Humane’, een mooie mix van het werk van Constant en nieuw werk van hedendaagse kunstenaars Antionio Jose Guzman en Antonis Pittas.

Foto’s © Charles Batenburg