Bewuste Bouwers, beste buren!

Blog – De veiligheidsketen: van tekentafel tot sloopfase

Auteur: dr.ir. Shahid Suddle (zelfstandig adviseur veiligheid bij SSCM bv – boegbeeld veiligheid). Blog geschreven op persoonlijke titel, zie LinkedIn.   

Ongevallen tijdens de bouwfase zijn in zekere mate te voorkomen door veiligheid in de plan- en ontwerpfase doordacht mee te nemen. Dit heet ook wel “ontwerpen met veiligheid”. Aandacht voor veiligheid op de tekentafel staat nog in de kinderschoenen. Dit artikel is het vervolg op het eerder op Linkedin gepubliceerd artikel waarin inzicht is gegeven hoe veiligheid tijdens de plan- en ontwerpfase meegenomen kan worden voor een veilige bouw-, gebruik- en sloopfase bij bouw- en infraprojecten. Het artikel laat zien dat meer intensieve samenwerking tussen betrokken partijen in bouw- en infraprojecten vergt om veiligheid in de plan- en ontwerpfase verder vorm te geven. Sinds mijn promotieonderzoek aan de TU Delft (2004) pleit ik voor meer aandacht voor veiligheid op de tekentafel, met als doel zo min mogelijk ongevallen tijdens de bouw-, gebruik- en sloopfase.

Ontwerpen met veiligheid

Wat is dat? Antwoord: in de plan-, ontwerp-, contract-, werkvoorbereidingsfase nadenken over hoe veiligheidsrisico’s tijdens de bouw-, gebruik-, beheer en onderhoud- én sloopfase geminimaliseerd en het liefst geëlimineerd worden voor bouwvakkers, gebruikers, bedienaars en mensen uit de omgeving. ‘Voorkomen is beter dan genezen’ is het gedachtegoed. Het doel van deze werkwijze is een veilige:

  • Bouwfase door een uitvoeringswijze met minimale veiligheidsrisico’s te kiezen voor bouwvakkers;
  • Gebruik/beheer en onderhoudsfase door een ontwerp met minimale veiligheidsrisico’s te kiezen voor onderhoudspersoneel en gebruikers;
  • Sloopfase door ontmantelingswijze met minimale veiligheidsrisico’s te kiezen voor bouwvakkers.

Al deze veiligheidsmaatregelen moeten bedacht, afgewogen en geïntegreerd worden in het ontwerp, de totstandkoming van een object en/of een ontwerpkeuze. Dit vergt echter een andere werkwijze en inzet van partijen. Als voorbeeld neem ik hier de veiligheidsketen.

De veiligheidsketen

De veiligheidsketen wordt gebruikt in de brandweerzorg en kent vijf schakels:

  1. Pro-actie: voorkomen van een risicovolle situatie door scheiden risicobron en -ontvanger;
  2. Preventie: beheersen van een risicovolle situatie door maatregelen te treffen;
  3. Preparatie: voorbereiden op een ongeval;
  4. Repressie: bestrijden en hulpverlenen bij een ongeval;
  5. Nazorg: terug tot “normale” omstandigheden na een ongeval.

Gebruiker en bedienaar

De (veiligheid van de) gebruiker -bijvoorbeeld een verkeersdeelnemer- moet centraal staan in het ontwerpproces, want de gebruiker kan het veiligheidsrisico oplopen. Tijdens het gebruik moet de gebruiker er bewust van zijn dat het gerealiseerde object een veiligheidshandleiding heeft en dat hij/zij niet zonder risico het object kan gebruiken. Dit geldt ook voor de (aandacht voor de) bedienaar tijdens het ontwerp. De bedienaar is de spin in het web tussen de gebruiker en opdrachtgever. Handleidingen voor bedienaars zijn er, voor gebruikers, (nog) niet.

Opdrachtgever

De opdrachtgever (lees: de interne stuurgroep, de beheerder, de projectorganisatie, etc.) heeft de meeste invloed in het elimineren en beheersen van veiligheidsrisico’s, maar ook op het voorbereiden op een ongeval en evt. deze te bestrijden. De opdrachtgever moet in mijn ogen een veiligheids(ontwerp)verantwoording afleggen voor het plan en ontwerp, liefst aan een onafhankelijke veiligheidsinstantie. Ofwel hoe in de plan-, ontwerp-, contractfase nagedacht is over de veiligheid van bouwvakkers, gebruikers, bedienaars en mensen uit de omgeving tijdens de bouw-, gebruik-, beheer en onderhoud- én sloopfase. De opdrachtgever dekt de eerste vier processtappen van de veiligheidsketen af!

Opdrachtnemer

De opdrachtnemer (lees: de hoofdaannemer, de onderaannemers, de leveranciers, etc.) heeft minder invloed op veiligheid dan de opdrachtgever. De opdrachtnemer borduurt voort op de veiligheids(ontwerp)verantwoording van de opdrachtgever en ontwerpt binnen de kaders en ontwerpruimte die door opdrachtgever is meegegeven in het contract. Vaak kan de opdrachtnemer maximaal een veilige bouw realiseren. Tijdens oplevering zou de opdrachtnemer een veiligheidshandleiding/-dossier aan de opdrachtgever en uiteindelijk de eigenaar en eventuele gebruiker moeten overhandigen. Nu is dat nog niet het geval.

Bouw- en Woningtoezicht

Bouw- en Woningtoezicht kan de rol van onafhankelijke veiligheidsinstantie invullen waarin de checks op alle processtappen van de veiligheidsketen wordt gedaan. Echter, om dit te bewerkstelligen is het anders inrichten van een dergelijke organisatie noodzakelijk.

Slotwoord

Tenslotte kan ik me voorstellen dat dit blog veel stof doet opwaaien. Dat is ook mijn bedoeling, want met alleen slogans “we werken veilig of we werken niet” en “iedereen veilig thuis” gaan wij het niet veilig maken. Ik nodig je daarom uit hieronder een reactie achter te laten.

 

 

Geef een reactie